مولف ناشناخته
332
تاريخ شاهى ( فارسى )
سالها قبل كه نگارنده در خدمت آقاى دكتر بقائى كرمانى بازديدى ازين سد به عمل آورد ، معلوم شد كه سبك بنا و نحوهء آن و پايههاى سد به طور كلى مربوط به قرنها پيش ازين است . بنابراين حدس نگارنده اينست كه اين سد در زمان حكومت قراختائيان كرمان - خصوصا تركان خاتون - كه آباديهاى بسيار كردهاند و قناتهاى بسيار كندهاند - ساخته شده باشد ، منتهى چون حكومت آنان از طرف خوانين مغول خصوصا هولاكو خان هميشه تأييد مىشده است ، و در بودجه مخصوص دولتى ، خصوصا رقمى به صورت « قراريه به اسم سلطنت و آش بارگاه » وجود داشته كه مبلغ آن گاهى به صد هزار دينار مىرسيده است ، و همچنين « عمارت قلاع و سور و حفر قنوات ديوانى » نيز ده هزار دينار رقم خاص داشته ( سمط العلى ص 57 ) بنابراين بايد اين سد از همين بودجه و بنام هولاكو ساخته شده باشد . بايد گفته شود كه از قرنها و سالها ، سيدى به صورت خالصه و ديوانى در اختيار حكام قرار داشته ، و خاندان « زعيم باشى » در كرمان ، مسئول اداره آن از جانب حكومت بودهاند ( اجداد خاندان رشيد فرخى ) . آخرين چراغ اين خالصه بودن در شصت سال پيش خاموش شد و آن زمانى بود كه به موجب دفاتر اسناد محضر آية اللّه خويى ، ( صفحه 174 دفتر دوم ) عبد الحسين ميرزا فرمانفرما حاكم سالهاى پيش كرمان در 11 رجب 1332 ق / مه 1914 م ، دو دانگ و دوازده جزء از كل ششدانگ مزرعه سيدى قريب به شهر كرمان را به ارباب كيخسرو شاهرخ به مبلغ هفده هزار و پنجاه تومان فروخته است . ( يادداشت خصوصى از ابو الفضل قاسمى ) .